«Χωρίς ζάχαρη», «light», «χωρίς προσθήκη ζάχαρης». Τι σημαίνουν σύμφωνα με τον νόμο

Στην μπροστινή πλευρά των συσκευασιών βλέπεις συχνά λέξεις όπως «light» ή «χωρίς ζάχαρη». Δεν μπαίνουν ελεύθερα. Ο Κανονισμός 1924/2006 της Ευρωπαϊκής Ένωσης λέει ποιες ενδείξεις για τα θρεπτικά συστατικά επιτρέπονται και με ποιες προϋποθέσεις. Ο νόμος τις λέει «ισχυρισμούς διατροφής».

Οι κανόνες για όλες τις ενδείξεις

• Επιτρέπονται μόνο οι ενδείξεις που γράφει ο κανονισμός, και μόνο όταν το προϊόν πληροί τις προϋποθέσεις.
• Κάθε άλλη διατύπωση με το ίδιο νόημα ακολουθεί τα ίδια όρια. Το «χωρίς ζάχαρη» πάνω σε ένα μπισκότο κρίνεται σχεδόν σίγουρα όπως το επίσημο «χωρίς σάκχαρα».
• Τα όρια μετριούνται ανά 100 γρ. ή ανά 100 ml, και κάποια ως ποσοστό των θερμίδων. Σχεδόν ποτέ ανά μερίδα.
• Όποιο προϊόν έχει τέτοια ένδειξη πρέπει να έχει και πίνακα θρεπτικής αξίας. Αν η ένδειξη αφορά τις φυτικές ίνες, πρέπει να γράφει και πόσες έχει.
• Όταν η ένδειξη συγκρίνει, όπως το «μειωμένο» ή το «light», πρέπει να συγκρίνει με παρόμοια προϊόντα της ίδιας κατηγορίας και να λέει πόση είναι η διαφορά.

Οι ενδείξεις για τη ζάχαρη

Η πιο συχνή παρεξήγηση είναι ότι το «χωρίς πρόσθετα σάκχαρα» σημαίνει «χωρίς ζάχαρη». Το μούσλι χωρίς προσθήκη ζάχαρης της βάσης μας έχει 13,3 γρ. σάκχαρα στα 100 γρ. Είναι λοιπόν πάνω από το όριο της «χαμηλής περιεκτικότητας σε σάκχαρα».

Και το «χωρίς σάκχαρα» δεν σημαίνει «χωρίς θερμίδες». Ένα μπισκότο χωρίς σάκχαρα έχει ακόμα αλεύρι και λιπαρά και μπορεί να έχει πολυόλες. Όλα αυτά δίνουν ενέργεια.

Το «μειωμένη περιεκτικότητα σε σάκχαρα» θέλει προσοχή. Ο νόμος ζητά η ενέργεια να μην είναι μεγαλύτερη από το συνηθισμένο προϊόν. Μπορεί λοιπόν να είναι ίδια, αν η ζάχαρη αντικαταστάθηκε με άλλα υλικά.

«Light» και «μειωμένο»

Ένα προϊόν μπορεί να γράφει «light» ή «lite» όταν έχει τουλάχιστον 30% λιγότερο από κάτι σε σχέση με παρόμοια προϊόντα. Αυτό το κάτι μπορεί να είναι η ενέργεια, τα λιπαρά, τα σάκχαρα ή άλλο θρεπτικό συστατικό. Η συσκευασία πρέπει να λέει τι ακριβώς είναι μειωμένο.

Ένα light προϊόν δεν είναι απαραίτητα ελαφρύ σε θερμίδες. Το τυρί σε φέτες light της βάσης μας έχει 259 kcal στα 100 γρ. Η γραβιέρα της βάσης μας έχει 408 kcal και 33,5 γρ. λιπαρά, ενώ το light τυρί 15,2 γρ. Έχει λοιπόν λιγότερα λιπαρά, αλλά παραμένει τρόφιμο με αρκετή ενέργεια. Για το νάτριο και το αλάτι η μείωση που χρειάζεται είναι 25%.

Λιπαρά και θερμίδες

Δύο παραδείγματα από τη βάση της εφαρμογής δείχνουν γιατί πρέπει να διαβάζεις προσεκτικά:

• Το στραγγιστό γιαούρτι 0% είναι «χωρίς λιπαρά», με 0,4 γρ. στα 100 γρ. Έχει όμως 58 kcal, άρα δεν είναι «χαμηλής ενεργειακής αξίας».
• Το στραγγιστό γιαούρτι 2% είναι «χαμηλά λιπαρά». Τα κορεσμένα του είναι 1,2 γρ., κάτω από το 1,5. Δίνουν όμως το 15% της ενέργειάς του, πάνω από το 10%, άρα δεν είναι «χαμηλά κορεσμένα».

Οι ενδείξεις του τύπου «97% χωρίς λιπαρά» απαγορεύονται.

Γλυκαντικά και πολυόλες

Όταν ένα τρόφιμο έχει γλυκαντικές ύλες, η συσκευασία πρέπει να γράφει «με γλυκαντικά» δίπλα στο όνομα. Αν έχει και ζάχαρη και γλυκαντικά, γράφει «με σάκχαρα και γλυκαντικά». Η ασπαρτάμη συνοδεύεται από την ένδειξη ότι είναι πηγή φαινυλαλανίνης, που αφορά όσους έχουν φαινυλκετονουρία.

Οι πολυόλες, όπως η μαλτιτόλη και η σορβιτόλη, δεν μετράνε στη γραμμή «σάκχαρα» του πίνακα. Μετράνε όμως στους υδατάνθρακες και δίνουν 2,4 kcal το γραμμάριο. Η ερυθριτόλη μετράει 0. Όταν ένα προϊόν έχει πάνω από 10% πρόσθετες πολυόλες, πρέπει να γράφει ότι «η υπερβολική κατανάλωση μπορεί να έχει υπακτική δράση».

Μπορεί ένα προϊόν «χωρίς πρόσθετα σάκχαρα» να έχει γλυκαντικά; Εδώ υπάρχει διαφωνία στην Ευρώπη. Ο κανονισμός για τους ισχυρισμούς αποκλείει κάθε τρόφιμο που μπαίνει για να γλυκάνει, ενώ ο κανονισμός για τα πρόσθετα επιτρέπει γλυκαντικά σε τρόφιμα χωρίς πρόσθετα σάκχαρα. Δεν βρήκαμε απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ που να το λύνει. Στην πράξη, αν δεις τέτοιο προϊόν, ψάξε δίπλα στο όνομα τη φράση «με γλυκαντικά».

Πρωτεΐνη, ίνες και αλάτι

Η «πηγή πρωτεϊνών» δεν σημαίνει πολλή πρωτεΐνη. Οι απλές νιφάδες βρώμης τη φτάνουν, με 12,4% της ενέργειας από πρωτεΐνη. Όταν ένα τρόφιμο πληροί μια προϋπόθεση από τη φύση του, μπορεί να γράφει «εκ φύσεως», για παράδειγμα «εκ φύσεως χαμηλά λιπαρά».

Γιατί μετράει η ζάχαρη

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (2015) συστήνει τα ελεύθερα σάκχαρα να είναι κάτω από 10% της ενέργειας, περίπου 50 γρ. σε 2.000 kcal. Είναι ισχυρή σύσταση. Ελεύθερα σάκχαρα είναι η ζάχαρη που προστίθεται, το μέλι, τα σιρόπια και οι χυμοί φρούτων. Τα σάκχαρα των φρέσκων φρούτων, των λαχανικών και του γάλακτος δεν μετράνε σε αυτά. Η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA, 2022) δεν μπόρεσε να ορίσει ασφαλές ανώτατο όριο και γράφει ότι τα πρόσθετα και ελεύθερα σάκχαρα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν λιγότερα.

Τι κάνεις στο ράφι

1. Η ένδειξη μπροστά σου λέει ένα πράγμα. Τα υπόλοιπα είναι στον πίνακα.
2. Σύγκρινε δύο προϊόντα στη στήλη ανά 100 γρ. Το άρθρο για τον πίνακα θρεπτικής αξίας έχει και εργαλείο με χρώματα.
3. Στο «light» ψάξε τι είναι μειωμένο.
4. Στο «χωρίς πρόσθετα σάκχαρα» κοίτα αν γράφει «περιέχει φυσικά σάκχαρα» και πόσα σάκχαρα έχει ο πίνακας.

Στη MesogeaFit οι ενδείξεις της συσκευασίας δεν αλλάζουν το χρώμα της σάρωσης. Το χρώμα βγαίνει από τον πίνακα θρεπτικής αξίας και από ορισμένα συστατικά, όπως οι γλυκαντικές ύλες και τα μερικώς υδρογονωμένα λιπαρά.